Sanskrit Yoga Sözlüğü

Sanskrit “sam-s-kṛtam” “mükemmel yapılmış” “en tam, rafine hale ulaşmış” demektir. Yoga metinlerinde kullanılan temel Sanskrit kelimeleri kısaca açıklamaya çalıştık. Daha fazla terim ve daha detaylı açıklama için Sanskrit Yoga & Vedanta Sözlüğü kitabını edinmenizi öneririz.

Blog

 
Tümü | # A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
Bu sözlükte 114 terim bulunmaktadır.
A
Abhiniveśā
Hayata Tutunmak/Yapışmak, Ölüm Korkusu
Abhyāsa
Uygulama, Çalışma
Agamā
Kutsal Metinlerle Beyan
Ahaṃkāra
Ayrıksı Benlik, Göreceli Benlik
Ahimsā
Zarar vermemek, incitmemek
Aṅgam
Uzuv. Basamaklar, yöntemler
Anumana
Çıkarsama
Aparigrahā
Biriktirmemek, İstiflememek. Gereğinden fazlasını almamak
Asamprajñāta
Biliş-Ötesi
Āsana
1) Duruş, Poz, oturuş. (Hatha Yoga Pradipika’ya göre) 2) Oturuş. Meditasyonda bedenin aldığı oturma formu. (Yoga Sūtralar’a göre)
Asmitā
Ayrıksı Benlik algısı
Asteya
Çalmamak
Ātman
“Özben, Öz, kişinin varlığının saf sebebi, kendine içkin olan, kişide mevcut olan Bilinç” olarak da çevrilebilir. Ātman, kişisel kimlik olarak ortaya çıkan etiketler ve sıfatlar ile tanımlanan ben kavramından, yani bireysel ve ayrıksı benlikten (ego), kendine özgülükten ve şahsiyetten farklı olarak, Benliğin en üstün ve öncül biçimidir. Upanişadlar’a göre ātman evrenin nihai mevcudiyeti evrensel Bilinç olarak da çevrilen Brahman yani Mutlak ile özdeş ve eştir.
Avidyā
Cehalet
B
Bhagavad
Tanrı’nın. Bhagavan’a ait olan
Bhagavan
Tanrı. Mutlak’ın kendisi. Efendi. Yüce.
Bhakti Yoga
“Teslimiyet, adanmışlık yolu”. Trimārga olarak veya “Yoga’nın Üç Yolu” olarak bilinen klasik yoganın Karma Yoga ve Jñāna Yoga’yı da içeren üç türünden birisidir.
Brahma (Brahmaji)
Hint mitolojisinde Mutlak’nın üç sureti olarak kendini gösteren ilk kuvvet. Bu üç suret, Brahmā (yaratıcı), Viṣṇu (sürdürücü) ve Śiva’dır (yok edici). Temsil ettikleri üç evrensel ilke, yaratmak, yaşatmak ve yok etmektir. Her biri aynı Yüce Güç’ün, Mutlak’ın farklı çehreleri, suretlerdir.
Brahmaçarya
Cinsel Enerji Kontrolü.
Brahman
“Genişlemek” anlamına gelen bṛh kökünden türemiştir. Brahman, Nihai Gerçeklik, Mutlak, varoluşun evrensel ilkesi, Mükemmel’den daha Mükemmel olan, Yüce, Mutlak, Her şeyi Kapsayan anlamlarına gelir. Mevcudiyeti kendinde saklı olan, sebebi başka bir yerde olmayandır.
Brahmāna
4 farklı mizaçtan, manevi liderler, ruhban sınıf, felsefeciler, öğretmenleri kast eden ilk sınıf.
Buddhi
Zeka, Ayırt Etme Yetisi.
C
Çitta
Zihinsel Alan. İçerisinde Manas, Buddhi, Ahamkāra’yı barındırır.
D
Dāna
Hayır işleri, zekat vermek, maddi yardımda bulunmak.
Darśana
Felsefi Görüş, Okul.
Dhāraṇā
Odaklanma.
Dharma
Erdem. Görev, dürüstlük, ilahi düzen, mükemmel işleyiş, “Tutmak, yerleşik kılmak, desteklemek” anlamlarına gelen dhr kökünden türemiştir. Kelime anlamı “bir arada tutan” demektir. Kişinin dharma‘sını veya görevini izlemesi bütünsel anlamda mükemmel düzenin kendini ortaya sunmasına vesile olacağı için özgürlüğe giden yoldur.
Dhyānā
Yoğunlaşma, Meditasyon.
Duḥkha
Acı. Istırap.
Dveṣa
Nefret, İstememek, Hoşlanmamak
E
Ekāgra
Tek nokta odaklılık.
G
Guṇa
Nitelik.
I
Īśvara
Tanrı, en Yüce, Efendi. Brahman’ın zihin ile idrak edilebilir olan formu. Brahman ise Mutlak olarak dil ve zihin ötesinde olan.
J
Jīva
Yaşayan ve kendini beden, nefes, zihinsel alan ile özdeşleştiren kişi.
Jñāna
Bilgi. Hikmet. İrfan.
Jñāna Yoga
“Nyana Yoga” olarak telaffuz edilir. Bilgi yoluyla birleşmeye, yani Yoga haline ulaşmaya verilen isimdir. Yöntem olarak zekâ ile sorgulamak, felsefe ile araştırmak ve tefekkür etmeyi kapsar. Bhakti Yoga ve Karma Yoga ile birlikte Trimārga‘dan yani Yoganın Üç Yolu’ndan biridir.
Jñānendriya
Duyu Organları (Görme, İşitme, Tat alma, Koklama, Hissetme). Sırasıyla göz, kulak, dil, burun, deri.
K
Kaivalya
Nihai Teklik/Birlik.
Karma
“Yapmak, etmek, eylemek” anlamlarına gelen KṚ kökünden türemiştir. Şu anlamları kapsar: “Eylem, yöntem, hareket, sebep-sonuç”.
Karma Yoga
Karma “eylem”, Yoga “birleşmek” sözcüklerinden oluşarak eylem ile birliği, birleşmeyi araştıran yoldur. “Eylem yogası”, “göreve adanmak” gibi çevirilerde yapılabilir. Bhakti Yoga ve Jñāna Yoga ile birlikte Trimārga‘dan yani Yoganın Üç Yolu’ndan biridir.
Karmendriya
Eylem Organları (Hareket etme, Yakalama, Konuşma, Üreme, Dışkılama). Sırasıyla ayaklar, eller, dil, üreme organları, anüs.
Karuṇā
Şefkat, merhamet
Kleśa
Acıya sebep olan beş engel.
Kriyā
Eylem Yolu. Tapas, Svadhyaya, İşvara Pranidhana uygulamalarını kast eder.
M
Mahā-videha
Büyük yeminler. Yama’yı kast eder.
Maitrī
Arkadaşça, Sevecenlik.
Manas
Zihin. Duyulardan gelen verileri toplayan, organize eden ve işleyen meleke.
Megha
Bulut, Sağanak Yağış.
Moha
Yanılgı.
Mokṣa
Özgürleşme. Kurtuluş. Samsara’dan çıkmak.
Mudita
Memnuniyetle, tatminle
N
Nādi
Enerji kanalı.
Nidrā
Uyku.
Nirbīja
Tohumsuz. Karma tohumunun kalmadığı hal.
Nirodha
Dindirmek, sonlandırmak.
Nirvicāra
Soyut-ötesi Meditasyon.
Nirvitarkā
Fiziksel-farkındalık ötesi Meditasyon.
Niyama
Kişisel Kurallar. Yapılması gerekenler.
P
Pāpa
Erdemsiz Davranış. Acı getiren Karma.
Phalā
Meyve. Eylemlerin Sonuçları.
Prajñā
Bilgelik, idrak edilmiş Bilgi. Ayirt etme yetisi ile gelen bilgi. İrfan.
Prakṛti
Saf Madde, Doğa.
Pramāna
Doğru Bilgi.
Prāṇa
Yaşam Enerjisi.
Prāṇāyāma
Nefes Kontrolü Çalışmaları. Prana Genişlemesi.
Praṇidhānā
Teslimiyet, adanma.
Pratyāhārā
Duyuların içe çekilmesi, soyutlanma.
Pratyakṣa
Doğrudan, dolaysız algı. Beş duyu ile direkt elde edinilen bilgi.
Punya
Erdemli Davranış. Keyif getiren Karma.
Puruṣa
Saf Bilinç. Zat, saf Özne.
R
Rāga
Tutunma, Arzu, İstek
Rajas
Yanılsama. Hareket. 3 Guna’dan biri. Hırs, kıskançlık, öfke, arzu olarak kendini gösteren Nitelik.
S
Sabīja
Tohumlu. Karma tohumlarına hala sahip olunduğunu ifade eder.
Sādhana
Yol, Yöntem. Samadhi’ye taşıyan yol.
Samādhi
Meditasyon’un nihai, tam aşaması.
Samāpatti
Birleşme, Netleşmiş Odaklanma.
Sāṃkhya
Yoga Felsefesi’nin öncülü felsefe sistemi. Madde-Bilinç ekseninde Felsefi görüş sunan ekol.
Samprajñāta
Biliş-İçeren
Saṃsāra
“Daima bir arada, bitmeyen döngü, akış” anlamlarına gelir. “İçinden geçmek” anlamına gelen samsṛi kökünden türemiştir. Sürekli hareketin, dalgalanmanın ve değişimin dünyası, var oluş, süregelmek anlamlarında kullanılır. Aynı zamanda yaşam ve ölüm okyanusu, acı-haz döngüsü, zamanın tekerleği olarak da kullanılmaktadır.
Saṃskāra
Bilinçaltı İzlenimleri, karmik tohumlar.
Saṃyama
Dhāraṇa, Dhyānā ve Samādhi’nin üçünün birden uygulanması.
Sannyāsin
“Nyasa”, terk etmek, “tamamen” anlamına gelen SAM ön eklerinden türemiştir. Bir sannyāsin, belirli bir gurunun veya manevi rehberin öğrencisi, dünya mallarından vazgeçmiş münzevi, zahit veya keşiştir. Tasavvuftaki “ölmeden önce ölmek” mertebesini almış bir kişiyi temsil eder.
Santoṣa
Hoşnutluk.
Śastra
Yazıtlar. Veda’ları kasteder.
Sattva
Saflık, Aydınlık. 3 Guna’dan biri. Denge, Aydınlık, keskin zeka olarak kendini gösteren Nitelik.
Satya
Doğruluk, Dürüstlük.
Śauça
Temizlik, Arınmak.
Saviçara
Soyut-Farkındalıklı Meditasyon.
Savitarka
Fiziksel-Farkındalıklı Meditasyon.
Smṛtti
Hafıza.
Śraddhā
İnanç.
Sthira
Sabitlik.
Śudra
4 farklı mizaçtan en alt sınıf, hizmetkar sınıf.
Sukha
Mutluluk, Keyifli Hissetme.
Sūtra
Özdeyiş, aforizma. Kısa, anlamı en net şekilde ifade eden dizeler.
Svādhyāya
Çalışmak. Gerçek Benlik’i anlatan yazıtları çalışmak.
T
Tamas
Karanlık. Atalet. 3 Guna’dan biri. Uyku, tembellik, kör inanç, zarar verme olarak kendini gösteren Nitelik.
Tanmātra
İnce/Latif Özellikler.
Tapas
Nefis Terbiyesi. Kişinin kendine meydan okuduğu, sınırlarını aşmaya götüren
U
Upekṣanā
Anlayış, hoşgörü. Kayitsiz kalmak.
V
Vairāgya
Tutunmama/Bağlanmama, Arzudan Azade Olmak.
Vaiśya
4 farklı mizaçtan ticaret, tarım, hayvancılıkla uğraşan tüccar sınıfı.
Veda’lar
“Bilmek” anlamına gelen vid kökünden türemiştir, anlamı “bilgelik, bilgi, kutsal yazıt, törensel bilgi” anlamlarına gelir. Vedalar; śruti yani “sözlü aktarımla gelen yazıtlar” olarak bilinir. 4 adettir: 1. Rig Veda: Bilgeliğin İlahileri, insanların varoluşunun anlamını ve dünya ile işbirliklerini konu edinir. 2. Yajur Veda: Kutsal Ayinler, törenlerin en çok rituelistik yönüne önem verir ve anlatır. 3. Sāma Veda: Ayinsel İlahiler, dualar, kutsal şarkılardan oluşur. Müziğin, kişinin farkındalığını Saadet ve Mutlak Bilinç mertebelerine yükseltmesinde nasıl yardım etiğini anlatır. 4. Atharta Veda: Kötülüğün, hastalıkların vb. yok edilmesini sağlayan formüllerdir. Alternatif tıp sistemi olan Āyurveda
Vedānta
Veda’ların son kısmına verilen felsefi öğretinin adı. Kitapları Upanişad’lar olarak bilinir. Teklik ya da Birlik felsefesi olarak tanımlanan, Kişinin Mutlak ile aynı ve özdeş olduğunu söyleyen öğreti.
Vibhūti
Özel Yetiler, Kerametler, Doğaüstü mistik güçler.
Vikalpa
Sözel yanılsama, karşılığında bir nesne olmayan kavram.
Viparyaya
Yanlış Bilgi.
Vīrya
Yaşam gücü.
Viśvarūpa
Evrensel Form.
Viveka-Khyater
Nihai Ayırt etme yetisi
Vṛtti
Zihinsel alandaki Fonksiyonlar, Hareketler.
Y
Yajñā
İbadet, kurban, adak, sunuş. Vedik zamanlarda özellikle ateşle yapılan ritüeller, ibadetler. Genellikle dünyaya dair arzular, bolluk, bereket vs. tüm amaçlar adına yapılabilir.
Yama
Yapılmaması Gerekenler, Toplumsal Kurallar.
Yoga
Yoga Sutra’lar özelindeki tanımı ile “Samadhi” Hali. Zihnin Asamprajnata Samadhi haline ermesi. Ardından ise Viveka Khyater (ayırt etme yetisi) ile Puruşa’nın Prakriti’den ayrılması, saflığında ve tekliğinde kalması ile Kaivalya (Nihal Teklik, özgürleşme) gelir.